Όταν ο αντιδραστήρας νούμερο τέσσερα στον πυρηνικό σταθμό του Τσερνόμπιλ εξερράγη τον Απρίλιο του 1986, τα συντρίμμια εξέπεμπαν ακτινοβολία σε επίπεδα 10.000 ρέντγκεν ανά ώρα, ποσότητα ικανή να προκαλέσει μέσα σε λίγα μόλις λεπτά θανατηφόρα δόση σε οποιονδήποτε βρισκόταν κοντά.

Στις 26 Απριλίου, πυροσβέστες προχώρησαν στην ύστατη θυσία, απορροφώντας πρωτοφανείς ποσότητες ακτινοβολίας, καθώς προσπαθούσαν να θέσουν υπό έλεγχο τις τεράστιες φλόγες του πιο καταστροφικού πυρηνικού ατυχήματος στην ιστορία. Την ίδια στιγμή, ένα τεράστιο ραδιενεργό νέφος άρχισε να εξαπλώνεται σε ολόκληρο τον κόσμο, επηρεάζοντας το 40% της Ευρώπης και φτάνοντας μέχρι τη Βόρεια Αφρική και τη Βόρεια Αμερική.

Στο επίκεντρο αυτής της τραγωδίας βρέθηκε η Μαρία Προτσένκο, η οποία φορώντας μόνο μια μπλούζα, μια φούστα και σανδάλια, ανέλαβε την ευθύνη για την οργάνωση της μαζικής εκκένωσης των 45.000 κατοίκων της Πρίπιατ, αδειάζοντας πλήρως τη σοβιετική πόλη από κάθε ίχνος ζωής. Η ίδια ήταν προηγουμένως η επικεφαλής αρχιτέκτονας της πόλης, έχοντας σχεδιάσει με φροντίδα γειτονιές για νέες οικογένειες, όμως μέσα σε μια στιγμή μετατράπηκε σε μια μορφή «σκοτεινού αγγελιοφόρου», απομακρύνοντας τον πολιτισμό για τον οποίο η ίδια είχε συμβάλει ώστε να δημιουργηθεί.

Μιλώντας στους δημιουργούς της επερχόμενης σειράς «Chernobyl: Inside the Meltdown» του National Geographic, η Μαρία Προτσένκο ανακαλεί τα γεγονότα εκείνης της ημέρας, μεταφέροντας τον εαυτό της 40 χρόνια πίσω και περιγράφοντας τραύματα που παραμένουν μέχρι σήμερα. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά: «Για πρώτη φορά στη ζωή μου, δεν έχτιζα μια πόλη, την έθαβα για πάντα. Δεν πρόκειται μόνο για μια ανθρωπογενή καταστροφή, αλλά για μια τραγωδία που κατέστρεψε τις ζωές χιλιάδων ανθρώπων».

Μέχρι τις 11 το πρωί της επόμενης ημέρας από την έκρηξη, είχε ανακοινωθεί μαζική εκκένωση για τις 14:00, όμως τότε ήταν ήδη αργά. Κάτοικοι που ζούσαν κοντά στο εργοστάσιο είχαν ήδη δεχτεί εσωτερικές δόσεις ακτινοβολίας έως και 3,9 Gy στον θυρεοειδή τους αδένα, περίπου 37.000 φορές μεγαλύτερη δόση από μια ακτινογραφία θώρακα, λόγω εισπνοής ραδιενεργών υλικών και κατανάλωσης μολυσμένων τροφίμων. Μετά το ατύχημα, ο καρκίνος του θυρεοειδούς αυξήθηκε σημαντικά σε Λευκορωσία, Ουκρανία και Ρωσία, με 5.000 περιστατικά να καταγράφονται σε παιδιά και εφήβους που είχαν εκτεθεί.

Σήμερα, η Πρίπιατ παραμένει μια στοιχειωμένη πόλη-φάντασμα, με εγκαταλελειμμένα νηπιαγωγεία, σπίτια και αθλητικές εγκαταστάσεις να καταρρέουν, έχοντας κριθεί επικίνδυνη για ανθρώπινη κατοίκηση για τουλάχιστον 24.000 χρόνια λόγω της ραδιενέργειας.

Η Μαρία Προτσένκο δεν φορούσε καμία προστατευτική στολή κατά τη διάρκεια της επιχείρησης εκκένωσης. Στεκόταν σε μια γέφυρα με θέα την πόλη, καθώς 1.500 λεωφορεία μετέφεραν οικογένειες από περιοχή σε περιοχή. Είχε περάσει όλη τη νύχτα σχεδιάζοντας λεπτομερείς χάρτες, ώστε να εκτελέσει την τεράστια αυτή αποστολή με ακρίβεια, χωρίς να μείνει κανείς πίσω. «Στις 14:00 έφτασε το πρώτο λεωφορείο… στεκόμουν εκεί με την μπλούζα και τη φούστα μου και φορούσα σανδάλια στα γυμνά μου πόδια. Δεν είχα κανέναν προστατευτικό εξοπλισμό», ανέφερε.

Όπως εξήγησε, μόνο παχιά φύλλα μολύβδου ή τεράστια μπλοκ σκυροδέματος θα μπορούσαν να την προστατεύσουν από τη μόλυνση. «Όλη αυτή η ραδιενεργή σκόνη ανέβαινε και κάλυπτε τα γυμνά μου πόδια. Γι’ αυτό με έτρωγαν τόσο πολύ. Μπορείτε να φανταστείτε πόση ραδιενεργή σκόνη υπήρχε εκείνη τη στιγμή;», είπε.

Την ίδια ώρα, κανείς δεν είχε συνειδητοποιήσει το πραγματικό μέγεθος της τραγωδίας. Παιδιά έπαιζαν στους δρόμους περιμένοντας τα λεωφορεία, χωρίς να γνωρίζουν ότι δεν θα επέστρεφαν ποτέ. Πολλοί δεν πρόλαβαν να αποχαιρετήσουν τους αγαπημένους τους, καθώς από γείτονες μετατράπηκαν σε πρόσφυγες μέσα σε λίγες ώρες. «Εκκενώσαμε σχεδόν 45.000 ανθρώπους. Χωρίς πανικό και φασαρία, αδειάσαμε ολόκληρη την πόλη», δήλωσε.

Η ίδια παραμένει στοιχειωμένη από την εικόνα μιας γυναίκας που την κοιτούσε έντονα από το παράθυρο του λεωφορείου, καθώς απομακρυνόταν. «Δεν με κοιτούσε απλώς, γύριζε το κεφάλι της για να συνεχίσει να με παρακολουθεί. Υπήρχε κάτι στο βλέμμα της, σαν να φώναζε μέσα της: “Τι είναι αυτό; Πού πηγαίνω;”».

Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, η Μαρία Προτσένκο δεν αντιλαμβανόταν ότι εκτιθόταν σε θανατηφόρα επίπεδα ακτινοβολίας. «Εκείνη τη στιγμή δεν φοβόμουν, δεν το σκεφτόμουν καν», ανέφερε. Μόνο μετά το ατύχημα συνειδητοποίησε ότι είχε περάσει ώρες εκτεθειμένη κοντά στο λεγόμενο «Κόκκινο Δάσος», εισπνέοντας ραδιενεργή σκόνη. «Η ακτινοβολία δεν κάνει θόρυβο, δεν καίει όπως η φωτιά, δεν έχει μυρωδιά. Δεν τη νιώθεις αμέσως. Σκοτώνει αθόρυβα και αργά», είπε.

Μετά την εκκένωση, εμφάνισε επίμονο βήχα, πονοκεφάλους, ξηροστομία και έντονο κνησμό στα πόδια, χωρίς να κατανοεί αρχικά την αιτία. Σήμερα, σε ηλικία 80 ετών, συνεχίζει να αντιμετωπίζει τις μακροχρόνιες συνέπειες της έκθεσης. «Δεν είμαι πια 40… η υγεία μου δεν είναι όπως πριν… όλα αυτά εξαιτίας της ακτινοβολίας», τόνισε, προσθέτοντας: «Κανείς δεν θα το ζήλευε».

Οι σοβιετικές αρχές, σύμφωνα με τη μαρτυρία της, υποβάθμισαν αρχικά τη σοβαρότητα της κατάστασης, καθυστερώντας την εκκένωση. Παρά την έκρηξη τις πρώτες ώρες της 26ης Απριλίου, η ζωή συνεχίστηκε αρχικά κανονικά, με τα παιδιά να παίζουν και τους γονείς να αγνοούν τον κίνδυνο. «Η νύχτα ήταν καθαρή, ζεστή και ήσυχη. Οι κάτοικοι κοιμόντουσαν χωρίς να γνωρίζουν τι είχε συμβεί. Οι πληροφορίες για τη ραδιενέργεια κρατούνταν αυστηρά μυστικές», ανέφερε.

Όταν της ανατέθηκε η ευθύνη της εκκένωσης, δεν είχε πλήρη εικόνα της καταστροφής, αλλά γνώριζε ότι έπρεπε να δράσει. «Μέχρι τις 18:00 είχαμε πρακτικά εκκενώσει ολόκληρο τον πληθυσμό», είπε. Μέσα σε λίγες ώρες, η Πρίπιατ είχε μετατραπεί σε μια έρημη πόλη. «Η πόλη άδειασε… δεν υπήρχαν φώτα… ήταν ανατριχιαστικό».

Η καταστροφή του Τσερνόμπιλ δεν περιορίστηκε σε μία ημέρα, αλλά άλλαξε τις ζωές εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων. Οι έρευνες κατέληξαν ότι ευθύνονταν ελαττωματικά πρωτόκολλα σχεδιασμού και ανεπαρκώς εκπαιδευμένο προσωπικό, με αποτέλεσμα την έκρηξη που εκτόξευσε το καπάκι του αντιδραστήρα βάρους 1.000 τόνων, όσο περίπου τρία επιβατικά αεροσκάφη τύπου 747.

Τις εβδομάδες και τους μήνες που ακολούθησαν, χιλιάδες πυροσβέστες, μηχανικοί, στρατιώτες, αστυνομικοί, ανθρακωρύχοι, καθαριστές και ιατρικό προσωπικό, γνωστοί ως «liquidators», στάλθηκαν στην περιοχή για να περιορίσουν τη φωτιά και την τήξη του πυρήνα. Στη Λευκορωσία, μέχρι το 2008 είχαν καταγραφεί 40.049 περιπτώσεις καρκίνου μεταξύ αυτών, ενώ άλλες 2.833 στη Ρωσία, σύμφωνα με την Daily Mail. Στην Ουκρανία, η υγεία των εργαζομένων επιδεινώθηκε δραματικά, με το 68% να θεωρείται υγιές το 1988 και μόλις το 5,5% να παραμένει σε καλή κατάσταση 26 χρόνια αργότερα.

Πέρα από τα προβλήματα υγείας, η Μαρία Προτσένκο εξακολουθεί να βιώνει και τις συνέπειες της σύγχρονης γεωπολιτικής πραγματικότητας. Το 2022 αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Ουκρανία σε αναπηρικό αμαξίδιο μαζί με την κόρη της και το γατάκι τους, μετά την πλήρη εισβολή του Βλαντίμιρ Πούτιν. Με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στην περιοχή του Τσερνόμπιλ και την προσωρινή κατάληψή της, το μέλλον και οι επιπτώσεις της πυρηνικής καταστροφής παραμένουν αβέβαια, με τη σκιά της να συνεχίζει να απλώνεται στον χρόνο.

Πηγή: newsbeast.gr

Πρωτότυπο άρθρο