Στο πλαίσιο του αθλητισμού, είτε αναφερόμαστε σε επαγγελματικό, είτε σε ερασιτεχνικό επίπεδο, ο άνθρωπος δεν θα μπορούσε να κάνει ούτε... βήμα, χωρίς την αρωγή αυτού του ευρέως επιστημονικού πεδίου. Επιχειρώντας μία προσέγγιση του συγκεκριμένου ζητήματος και μία κορυφαίου επιστημονικού επιπέδου διερεύνηση του, το ΑΠΕ-ΜΠΕ επικοινώνησε με έναν από τους πλέον καταξιωμένους επιστήμονες του χώρου.

Ο Γιώργος Παπαδημητρίου, είναι από τους κορυφαίους εργοφυσιολόγους, που διαθέτει η ελληνική επιστημονική κοινότητα, με εξειδίκευση στον αθλητισμό και στο ποδόσφαιρο. Και προσφέρει τις γνώσεις και την κατάρτιση του, τόσο στην εθνική ομάδα ποδοσφαίρου των ανδρών, όσο και στην ανδρική ομάδα ποδοσφαίρου του Παναθηναϊκού.

«Η ανθρώπινη φύση είναι συνυφασμένη με την συνεχή εξέλιξη και την αναζήτηση της βελτίωσης. Από την πρώτη στιγμή που ο άνθρωπος περπάτησε, κυνήγησε, καλλιέργησε ή δημιούργησε κοινωνίες, χρησιμοποίησε, συνειδητά ή ασυνείδητα, αρχές φυσικής, βιολογίας, χημείας και ψυχολογίας. Το ανθρώπινο σώμα δεν είναι απλώς μία μηχανή κίνησης. Είναι ένα πολυσύνθετο βιολογικό οικοσύστημα, μέσα στο οποίο αλληλοεπιδρούν το νευρικό σύστημα, οι ορμόνες, οι μύες, η σκέψη, τα συναισθήματα και το περιβάλλον», τονίζει ο κ. Παπαδημητρίου και συνεχίζει:

«Σήμερα γνωρίζουμε περισσότερο από ποτέ ότι η σωματική απόδοση δεν είναι αποτέλεσμα μόνο του ταλέντου ή της προπόνησης, αλλά της αλληλεπίδρασης μεταξύ φυσιολογίας, συμπεριφορών, ψυχολογίας και γενετικών παραγόντων. Ουσιαστικά, όσο περισσότερο προχωρά η επιστήμη, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούμε ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να διαχωριστεί από την βιολογία του. Και όσο καλύτερα κατανοούμε το σώμα, τόσο περισσότερο μπορούμε να το προστατεύσουμε, να το εξελίξουμε και να το οδηγήσουμε σε υψηλότερα επίπεδα υγείας και απόδοσης».

Πριν από μερικούς μήνες, είδε το φως της δημοσιότητας μία έρευνα, σύμφωνα με την οποία, ενώ η βιολογική ηλικία του Κριστιάνο Ρονάλντο είναι 41 ετών, η ηλικία του σώματος του, είναι κατά 12 χρόνια μικρότερη! Ως ένας από τους πλέον κατάλληλους, ο κ. Παπαδημητρίου εξηγεί:

«Το συγκεκριμένο άρθρο αναφέρθηκε στην βιολογική ηλικία του αθλητή, όπως αυτή εκτιμήθηκε από smart band γνωστής πολυεθνικής εταιρείας. Μία τέτοια εκτίμηση βασίζεται σε δείκτες όπως το heart rate variability, το resting heart rate, η ποιότητα ύπνου και το επίπεδο καθημερινής δραστηριότητας.

Οι συγκεκριμένες μεταβλητές αποτελούν χρήσιμους δείκτες για το πόσο καλά ισορροπεί ο οργανισμός ανάμεσα στο στρες και την αποκατάσταση, ωστόσο δεν αρκούν για να αποτυπώσουν σε βάθος την πραγματική βιολογική ηλικία ενός ανθρώπου.

Η βιολογική ηλικία είναι ένα πολύ πιο σύνθετο φαινόμενο, που σχετίζεται με κυτταρικούς μηχανισμούς, την μεθυλίωση του DNA, την ποιότητα των μιτοχονδρίων, το μήκος των τελομερών, την ορμονική λειτουργία και άλλους επιγενετικούς δείκτες. Αυτά είναι στοιχεία που αξιολογούνται μόνο μέσα από εξειδικευμένες εργαστηριακές εξετάσεις.

Στην πραγματικότητα, αυτό που δείχνουν τα smart devices είναι περισσότερο το πόσο «φρέσκος» και λειτουργικός είναι καθημερινά ένας οργανισμός σε σύγκριση με τον μέσο άνθρωπο της ίδιας ηλικίας. Και είναι λογικό ένας αθλητής όπως ο Ρονάλντο που επί δεκαετίες ζει με εξαιρετική πειθαρχία σε επίπεδο ύπνου, προπόνησης, διατροφής και αποκατάστασης, να εμφανίζει σημαντικά καλύτερους δείκτες από τον μέσο άνθρωπο».

Τα τελευταία χρόνια, αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο, οι τοποθετήσεις εν' ενεργεία, αλλά και βετεράνων, ποδοσφαιριστών και προπονητών, οι οποίοι αντιδρούν στον μεγάλο αριθμό αγώνων που καλούνται να δώσουν σε μία αγωνιστική περίοδο. Είναι χαρακτηριστικό, ότι σε «γεμάτες» χρονιές, όπως είναι η τρέχουσα, λόγω του Μουντιάλ 2026, υπάρχουν ποδοσφαιριστές, που θα παίξουν σε περισσότερους από 60 αγώνες και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη περισσότερους.

«Ζούμε στην εποχή της υπερκατανάλωσης και της άμεσης πρόσβασης στην ψυχαγωγία», επισημαίνει ο κ. Παπαδημητρίου, προσθέτοντας: «Ο σύγχρονος φίλαθλος θέλει να βλέπει συνεχώς αγώνες, διοργανώσεις, highlights και περιεχόμενο. Αυτό όμως έχει ως συνέπεια ο επαγγελματικός αθλητισμός να λειτουργεί ολοένα και περισσότερο με όρους βιομηχανίας.

Οι elite ομάδες καλούνται πλέον να αγωνίζονται και να ταξιδεύουν κάθε 3-4 ημέρες, σχεδόν για ολόκληρο τον χρόνο, αν συνυπολογίσουμε και τις υποχρεώσεις με τις εθνικές ομάδες. Παράλληλα, το ποδόσφαιρο γίνεται ολοένα πιο απαιτητικό, τόσο τα τακτικά πλάνα όσο και οι ταχύτητες εκτέλεσης των ενεργειών γίνονται αμείλικτα. Ο όγκος των αποστάσεων υψηλής έντασης, των σπριντ και οι απαιτήσεις λήψης αποφάσεων αυξάνονται συνεχώς. Ακόμη και ο πιο καλά προπονημένος αθλητής, με την καλύτερη επιστημονική υποστήριξη, έχει βιολογικά όρια. Το σώμα χρειάζεται χρόνο για να αποκαταστήσει μυϊκές βλάβες, να επαναφέρει το νευρικό σύστημα, να ισορροπήσει ορμονικά και να ανακτήσει ψυχικά αποθέματα. Όταν αυτός ο χρόνος δεν υπάρχει, βλέπουμε παρατεταμένες περιόδους πτώσης της απόδοσης, αύξηση μυϊκών και συνδεσμικών τραυματισμών, περισσότερα περιστατικά ψυχικής εξουθένωσης, διαταραχές ύπνου και μεγαλύτερη χρήση φαρμακευτικής υποστήριξης. Ίσως τελικά το ποδόσφαιρο να χρειάζεται να θυμηθεί ξανά κάτι που η φύση γνωρίζει εδώ και εκατομμύρια χρόνια, ότι κάθε περίοδος έντασης χρειάζεται και μία περίοδο ανάπαυσης. Διαφορετικά, ακόμη και ο πιο ισχυρός οργανισμός οδηγείται σε φθορά».

 Στην συνέχεια της συζήτησης μας, ο κ. Παπαδημητρίου, εξηγεί τί συμβαίνει στο σώμα ενός επαγγελματία ποδοσφαιριστή, κατά την διάρκεια μίας αγωνιστικής περιόδου, αρχίζοντας από την περίοδο της προετοιμασίας και περνώντας στην φάση των διοργανώσεων, μέχρι την ολοκλήρωση των αγωνιστικών υποχρεώσεων και την περίοδο των διακοπών:      Το ποδοσφαιρικό έτος μπορεί θεωρητικά να χωριστεί σε τρεις μεγάλες περιόδους: την προετοιμασία, την κύρια αγωνιστική περίοδο και την μεταβατική περίοδο διακοπών. Ωστόσο, στο σύγχρονο elite ποδόσφαιρο αυτά τα όρια έχουν αρχίσει να χάνονται. Παλαιότερα, η προετοιμασία αποτελούσε μία περίοδο κατά την οποία ο αθλητής «έχτιζε» το σώμα και το μυαλό του, βελτίωνε την φυσική του κατάσταση και δημιουργούσε τα αποθέματα που θα τον στήριζαν μέσα στην χρονιά. 

Σήμερα, πολλοί ποδοσφαιριστές δεν έχουν καν τον απαιτούμενο χρόνο για πλήρες off season, καθώς αμέσως μετά το τέλος της σεζόν ακολουθούν διοργανώσεις εθνικών ομάδων και καλοκαιρινά τουρνουά. Αυτό σημαίνει ότι αρκετοί αθλητές μπαίνουν στην νέα σεζόν χωρίς να έχουν αποφορτιστεί πλήρως, τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά. Ουσιαστικά παραμένουν για μήνες σε μία παρατεταμένη κατάσταση mid-season, όπου η βασική προτεραιότητα δεν είναι τόσο η βελτίωση, όσο η διατήρηση της απόδοσης και η αποφυγή των τραυματισμών. Σε αυτές τις συνθήκες, η δουλειά των επιστημονικών επιτελείων μοιάζει περισσότερο με μία λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο ερέθισμα και την αποκατάσταση. Διότι ο στόχος δεν είναι μόνο να παραμένει ο αθλητής σε καλή κατάσταση, αλλά να φτάνει στους κρίσιμους αγώνες της χρονιάς όσο το δυνατόν πιο «ζωντανός» σωματικά και πνευματικά».

Και με ποιους τρόπους, αντιμετωπίζονται από τα εξειδικευμένα επιτελεία, αυτές οι επιβαρύνσεις που δέχεται ο οργανισμός ενός επαγγελματία ποδοσφαιριστή; Υπάρχουν «μυστικά»; Είναι εξατομικευμένα τα μέτρα που λαμβάνονται; Και τελικά, πώς προκύπτει η αντιμετώπιση τους;

«Στο σύγχρονο ποδόσφαιρο όλα τείνουν προς την εξατομίκευση. Πολλές φορές λέμε ότι δεν υπάρχουν επιβαρυμένες περίοδοι, αλλά επιβαρυμένοι αθλητές. Δύο ποδοσφαιριστές μπορεί να έχουν ακριβώς την ίδια προπόνηση και τα ίδια αγωνιστικά λεπτά, αλλά να αντιδράσουν τελείως διαφορετικά», εξηγεί ο κ. Παπαδημητρίου και αναλύει:

«Γι’ αυτόν τον λόγο, τα επιστημονικά επιτελεία χρησιμοποιούν καθημερινά συστήματα monitoring που καταγράφουν τόσο το εξωτερικό όσο και το εσωτερικό φορτίο. Το εξωτερικό φορτίο περιλαμβάνει όλα όσα έκανε ο αθλητής: μέτρα, σπριντ, επιταχύνσεις, αλλαγές κατεύθυνσης, κιλά στο γυμναστήριο. Το εσωτερικό φορτίο αφορά το πώς αντέδρασε το σώμα του σε αυτά τα ερεθίσματα και καταγράφεται, εκτός των άλλων, μέσω αιματολογικών εξετάσεων, καρδιακής συχνότητας, HRV, ερωτηματολογίων κόπωσης, ποιότητας ύπνου και ψυχολογικής κατάστασης. 

Στην συνέχεια, όλα αυτά τα δεδομένα αναλύονται με αλγορίθμους και μοντέλα πρόβλεψης, αλλά ποτέ δεν αρκούν από μόνα τους. Η εμπειρία και η παρατήρηση του επιστημονικού προσωπικού παραμένουν καθοριστικές. Γιατί ο αθλητής δεν είναι ένα σύνολο αριθμών. Είναι ένας άνθρωπος με συναισθήματα, άγχος, οικογενειακές επιρροές, διαφορετικό τρόπο ζωής και ξεχωριστή βιολογία. Το πραγματικό «μυστικό», λοιπόν, δεν είναι κάποια μαγική μέθοδος, αλλά η ικανότητα να... ακούς το σώμα πριν αυτό αναγκαστεί να «φωνάξει». 

Όλοι εμείς που παρακολουθούμε... ερασιτεχνικά και χωρίς επιστημονική γνώση ή ακόμη και ποδοσφαιρική εξειδίκευση, το λαοφιλέστερο των παιχνιδιών από τον καναπέ μας ή από την εξέδρα, ασκούμε πολλές φορές κριτική σ΄έναν παίκτη που έχασε ένα -τετ-α-τετ, σ΄έναν άλλον που δέχθηκε κόκκινη κάρτα όντας εκνευρισμένος ή σε κάποιον προπονητή, που έκανε -εκ του αποτελέσματος- λανθασμένη επιλογή. Τί συμβαίνει όμως σε πραγματικό χρόνο μέσα στο γήπεδο;

«Η απόδοση ενός ποδοσφαιριστή είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο που, εκτός της ατομικής ποιότητας, επηρεάζεται από πληθώρα παραμέτρων μερικές εκ των οποίων είναι ευκολότερο και άλλες δυσκολότερο να προσδιοριστούν. Την στιγμή που ένας αθλητής παίρνει μία απόφαση μέσα στο γήπεδο, έχουν ήδη προηγηθεί δεκάδες υποσυνείδητες διεργασίες μέσα σε κλάσματα δευτερολέπτου που προέρχονται από ποίκιλα ερεθίσματα. Μερικά τέτοια ερεθίσματα είναι οι οδηγίες του προπονητή, το αγωνιστικό πλάνο, το στρες της στιγμής, η κόπωση, η προπόνηση-προσομοίωση της συγκεκριμένης συνθήκης, η κίνηση του συμπαίχτη κ.α. Κατά κανόνα ο φίλαθλος βλέπει μόνο το αποτέλεσμα της ενέργειας και όχι τις παραπάνω συνθήκες που οδήγησαν σε αυτήν. Ένας ποδοσφαιριστής λοιπόν που επιλέγει μία παράλληλη πάσα αντί για μία προφανή κάθετη, μπορεί να μην στερείται θάρρους ή ποιότητας. Μπορεί απλώς εκείνη την στιγμή το νευρικό του σύστημα να είναι τόσο επιβαρυμένο ώστε αυτός να επιλέγει υποσυνείδητα την πιο ασφαλή λύση. Το ποδόσφαιρο δεν είναι ένα παιχνίδι που παίζεται μόνο με τα πόδια. Παίζεται και με τον εγκέφαλο και καθορίζεται από την πληροφορία που μπορεί να επεξεργαστεί ένας αθλητής μέσα στον ελάχιστο χρόνο», εξηγεί ο κ. Παπαδημητρίου.

Τελικά, μετά από μία σημαντική καριέρα και ενδεχομένως μία οικονομική αποκατάσταση, ένας επαγγελματίας ποδοσφαιριστής, θα «κουβαλά» στην υπόλοιπη ζωή του, στοιχεία από αυτές τις επιβαρύνσεις που υπέστη στην καριέρα του; 

«Αυτό αποτελεί μία πραγματικότητα, χωρίς όμως να σημαίνει ότι κάθε επαγγελματίας ποδοσφαιριστής καταστρέφει υποχρεωτικά το σώμα του. Σίγουρα υπάρχουν περιπτώσεις αθλητών με πολλαπλούς τραυματισμούς και χειρουργεία, οι οποίοι είναι πιθανότερο να εμφανίσουν μυοσκελετικά προβλήματα αργότερα στην ζωή τους. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις το μεγαλύτερο πρόβλημα αρχίζει μετά το τέλος της καριέρας. Οι περισσότεροι αθλητές σταματούν απότομα την καθημερινή άσκηση, χάνουν μυϊκή μάζα, δύναμη και κινητικότητα και περνούν σε μία πολύ πιο καθιστική ζωή. Το σώμα όμως έχει μάθει για δεκαετίες να λειτουργεί με κίνηση. Όταν αυτή η κίνηση σταματήσει απότομα, αρχίζουν να εμφανίζονται πόνοι, δυσκαμψίες και αρθρικές ενοχλήσεις που ίσως προϋπήρχαν, αλλά μέχρι τότε καλύπτονταν από την καλή φυσική κατάσταση.

Η λύση δεν είναι η πλήρης αποχή από την άσκηση, αλλά η μετάβαση σε μία νέα μορφή κίνησης. Με σωστή ενδυνάμωση, κινητικότητα, περπάτημα, επαφή με την φύση και μέτρια σωματική δραστηριότητα, πολλοί πρώην αθλητές μπορούν να διατηρήσουν ένα εξαιρετικό επίπεδο υγείας και ευεξίας».

Στρέφοντας την επικοινωνία μας με τον κ. Παπαδημητρίου σε... ερασιτεχνικό πλαίσιο, ζητήσαμε να μας δώσει ορισμένες συμβουλές ευζωίας, μέσα στην έντονη καθημερινότητα και τους... ανελέητους ρυθμούς, την ώρα που δεχόμαστε... βομβαρδισμό πληροφοριών, χωρίς να είμαστε σε θέση να εξακριβώσουμε την επιστημοσύνη τους:

«Η καλύτερη συμβουλή ευζωίας που θα μπορούσα να δώσω είναι να προσπαθήσουμε να επιστρέψουμε σε ορισμένες βασικές αρχές που ο σύγχρονος άνθρωπος έχει ξεχάσει. Η συχνή επαφή με την φύση, το φως του ήλιου, το περπάτημα, η σωστή αναπνοή και η σιωπή έχουν πολύ μεγαλύτερη θεραπευτική αξία από όση συνήθως αντιλαμβανόμαστε. Ο άνθρωπος δεν εξελίχθηκε μέσα σε γραφεία, οθόνες και διαρκείς ειδοποιήσεις. Εξελίχθηκε μέσα στην φύση, σε κύκλους φωτός και σκοταδιού, σε κίνηση και σε κοινότητα. Εξίσου σημαντική είναι η κατανόηση της αξίας της φυσικής διατροφής. Η σύγχρονη βιομηχανοποιημένη τροφή έχει απομακρύνει τον άνθρωπο από αυτό που πραγματικά χρειάζεται το σώμα του. Πολλές φορές τρώμε υπερβολικά, αλλά θρεφόμαστε ελλιπώς. Τέλος, θεωρώ ότι η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας δεν είναι η έλλειψη πληροφορίας, αλλά η έλλειψη ηρεμίας. Ο άνθρωπος βομβαρδίζεται καθημερινά με απόψεις, φόβους, ειδήσεις και υποχρεώσεις. Αν δεν βρει τρόπους να ηρεμήσει το νευρικό του σύστημα, να κοιμηθεί σωστά, να αναπνεύσει και να αποσυνδεθεί, αργά ή γρήγορα το σώμα θα εκφράσει αυτό που το μυαλό αγνοεί»...

Πρωτότυπο άρθρο